Basisonderwijs
Wat is burgerschap in de klas?
Burgerschapsonderwijs is meer dan een verplicht onderdeel van het curriculum; het biedt kinderen de kans om te groeien tot betrokken en verantwoordelijke deelnemers aan de samenleving. Burgerschap is naast taal en rekenen een basisleergebied, al vanaf groep 1 op de basisschool.
De basisschoolperiode is een tijd waarin kinderen hun identiteit, waarden en normen beginnen te vormen en waarin zij leren hoe ze op een respectvolle en constructieve manier met anderen om te gaan.
Vijf redenen waarom burgerschap niet kan ontbreken op de basisschool:
1
Oefenplaats voor de toekomst
Juist op de basisschool zitten kinderen met allerlei verschillende achtergronden en overtuigingen bij elkaar in de klas. Dit maakt de basisschool een goede oefenplaats voor de ‘echte wereld’.
Kinderen kunnen al vroeg leren over diversiteit, rechten en plichten, meningsverschillen en samenwerken.
2
Vroege ontwikkeling van democratische waarden
In de basisschoolleeftijd is het belangrijk dat kinderen leren over waarden zoals gelijkheid, vrijheid en solidariteit.
Kinderen die van jongs af aan hiermee oefenen, integreren deze waarden op een natuurlijke manier in hun gedrag en denken.
3
Omgaan met diversiteit
We leven in een diverse samenleving met mensen van verschillende achtergronden, culturen en levensopvattingen. Door burgerschapsonderwijs leren kinderen al vroeg hoe ze respectvol kunnen omgaan met die diversiteit.
Ze leren hoe ze verschillen kunnen waarderen en begrijpen wat leidt tot een samenleving waarin iedereen zich welkom voelt. En ja, dat kan ook met kleuters al!
4
Verantwoordelijkheidsgevoel en betrokkenheid
Door kinderen al vroeg verantwoordelijkheden te geven, zoals het meedenken over klassenregels of het participeren in een leerlingenraad, ervaren ze wat het betekent om betrokken te zijn en invloed te hebben.
Ze ontdekken dat hun acties invloed hebben op anderen en op de wereld om hen heen. Dit helpt de leerlingen zich verantwoordelijk te voelen voor hun omgeving en de samenleving als geheel.
5
Beter begrip van maatschappelijke vraagstukken
Kinderen leren hun mening te vormen op actuele maatschappelijke en planetaire vraagstukken, zoals klimaatverandering en sociale ongelijkheid.
Dit zorgt voor een bewustwording van de wereld buiten hun eigen directe leefomgeving en helpt hen om kritisch na te denken over hun eigen rol hierin. Ze leren ook hoe zij zelf – individueel of als groep – kunnen bijdragen aan positieve verandering.
Burgerschap als basisvaardigheid
In een tijd waarin sociale cohesie, wederzijds begrip en participatie onder druk staan, is burgerschapsonderwijs op de basisschool belangrijker dan ooit. Sinds 2021 is de wet op burgerschapsonderwijs dan ook aangescherpt. In maart 2024 zijn er nieuwe conceptkerndoelen burgerschap gepubliceerd.
Schoolcultuur
Een positieve schoolcultuur is essentieel. Scholen moeten een omgeving creëren waarin diversiteit wordt gerespecteerd en waarin alle leerlingen zich veilig voelen om hun mening te uiten.
Samenleving en Democratie
Leerlingen leren over diversiteit, democratische waarden zoals vrijheid en gelijkheid, en maatschappelijke betrokkenheid. Het gaat hierbij om het opbouwen van respectvolle relaties en het begrip voor de verschillende perspectieven in de samenleving.
Maatschappelijke Vraagstukken
Leerlingen leren nadenken over actuele maatschappelijke en planetaire vraagstukken zoals klimaatverandering. Ze ontdekken hoe zij zelf, als individu of als groep, kunnen bijdragen aan oplossingen.
De conceptkerndoelen voor het voortgezet onderwijs voegen meer diepgang en abstractie toe in vergelijking tot de kerndoelen voor het basisonderwijs.
Voor meer informatie over de conceptkerndoelen burgerschap download het document:
Hoe Creathlon scholen ondersteunt
Wij bieden basisscholen verschillende oplossingen om burgerschapsonderwijs vorm te geven:
Lesmethodes en themapakketten
Gericht op de nieuwe kerndoelen, met praktische handvatten voor leerkrachten die zonder te veel voorbereiding kwalitatief sterke lessen willen geven.
Workshops en trainingen voor leerkrachten
Van burgerschapsthema’s in tv-series tot dialogiseren; wij helpen leerkrachten met de benodigde kennis en didactische vaardigheden om burgerschap op een inspirerende manier te integreren.
Ondersteuning visieontwikkeling
Alles begint met een goede visie. Wij helpen bij het vormgeven van een visie op burgerschap, zowel op schoolniveau als op stichtingniveau.
Een van onze adviseurs komt graag langs om te kijken waar jullie staan en wat er nodig is om te verbeteren.
Veelgestelde vragen
Creathlon ontwikkelt lesmaterialen burgerschap voor alle onderwijstypes, van de basisschool tot het middelbaar beroepsonderwijs.
Hoe kan ik actuele maatschappelijke vraagstukken begrijpelijk maken voor kinderen?
Gebruik herkenbare voorbeelden uit hun leefomgeving, de media of (kinder)boeken. Zo worden grote thema’s verhalen waarmee kinderen zich kunnen identificeren. Gebruik bijvoorbeeld de lespakketten Kracht van Lampje en/of Kracht van Hein, speciaal ontwikkeld bij familieseries van de VPRO.
Burgerschap voor kleuters, kan dat wel?
Ook met kleuters kun je burgerschapsonderwerpen behandelen. Sterker nog: het is noodzakelijk dat kinderen al op jonge leeftijd kennis en vaardigheden opdoen voor het samenleven. Door herkenbare personages en korte verhaaltjes in te zetten, breng je maatschappelijke vraagstukken dicht bij het jonge kind. Bij het maken van burgerschapsmateriaal voor kleuters betrekken wij jonge kind-experts.
Hoe kan ik omgaan met weerstand van ouders tegen bepaalde burgerschapsthema’s?
Weerstand ontstaat vaak door een gebrek aan informatie. Betrek ouders actief bij wat er in de klas gebeurt. Informeer hen over de doelen en inhoud van het burgerschapsonderwijs en benadruk dat het onderwijs waardevrij is.
Hoe kan ik kinderen leren omgaan met meningsverschillen?
Oefen met gespreksvormen waarin respect centraal staat, zoals kringgesprekken of dialoogopdrachten. Het lesmateriaal van Creathlon bevat praktische oefeningen om leerlingen te leren hoe ze naar elkaar kunnen luisteren, vragen kunnen stellen en samen tot oplossingen komen.
Hoe kan ik zelfverzekerder worden in het geven van burgerschapsonderwijs?
Volg een training of workshop om meer inzicht en vaardigheden te ontwikkelen. Creathlon biedt bijvoorbeeld trainingen over dialogiseren, het behandelen van gevoelige onderwerpen en creatieve werkvormen voor burgerschap.
Hoe kan ik kinderen motiveren om zich betrokken te voelen bij maatschappelijke onderwerpen?
Geef leerlingen een stem en laat ze merken dat hun mening ertoe doet. Betrek hen bij actuele onderwerpen en geef hun de ruimte om met eigen ideeën te komen voor acties of projecten.
